Du học nghề Đức những năm gần đây trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với nhiều bạn trẻ Việt Nam. Không phải đóng học phí đại học như con đường du học truyền thống, vừa học nghề vừa có thu nhập, lại có cơ hội làm việc lâu dài tại một nền kinh tế phát triển – nghe qua, đây dường như là một cánh cửa rất rộng mở.
Nhưng phía sau những lời quảng cáo hấp dẫn ấy còn có một thực tế cần được nhìn nhận tỉnh táo hơn:
Ra nước ngoài học nghề không phải là con đường đi kiếm tiền nhanh, càng không phải “tấm vé đổi đời” chỉ cần mua bằng vài trăm triệu đồng.
Khi giấc mơ châu Âu bắt đầu bằng một khoản nợ
Điều đáng lo ngại đầu tiên là chi phí mà một số gia đình phải bỏ ra để đưa con sang Đức.
Có trường hợp phải chi hàng trăm triệu đồng cho các đơn vị trung gian, thậm chí vay mượn hoặc huy động gần như toàn bộ tiền tích lũy của gia đình với kỳ vọng rằng con sang Đức sẽ nhanh chóng có thu nhập để hoàn vốn.
Chính khoản tiền quá lớn này tạo ra một áp lực tâm lý nguy hiểm.
Khi đã mang trên vai một khoản nợ, người trẻ rất khó chấp nhận thất bại. Dù gặp môi trường làm việc không phù hợp, bị đối xử bất công hoặc muốn chuyển nơi đào tạo, họ cũng dễ rơi vào tâm lý:
“Gia đình đã bỏ quá nhiều tiền rồi, mình phải cố chịu.”
Và chính sự phụ thuộc ấy có thể khiến người lao động trẻ trở nên yếu thế trước môi giới hoặc chủ sử dụng lao động.
Lương ở Đức không đồng nghĩa với số tiền được cầm về
Một trong những nhầm lẫn phổ biến khi tìm hiểu du học nghề là nhìn vào mức lương ghi trên quảng cáo mà không hiểu đầy đủ các khoản phải chi trả.
Con số trên hợp đồng thường là thu nhập trước các khoản khấu trừ. Số tiền thực nhận có thể thấp hơn sau thuế và các khoản bảo hiểm bắt buộc.
Sau đó còn hàng loạt chi phí sinh hoạt:
tiền thuê nhà, điện nước, đi lại, ăn uống, điện thoại, internet và những khoản phát sinh khác.
Đặc biệt tại các thành phố có chi phí sinh hoạt cao, số tiền còn lại sau mỗi tháng có thể không nhiều như hình dung ban đầu.
Vì vậy, trước khi quyết định đi, người học cần yêu cầu đơn vị tư vấn lập một bảng tài chính thật cụ thể:
Lương bao nhiêu – thực nhận bao nhiêu – thuê nhà bao nhiêu – chi phí sinh hoạt bao nhiêu – cuối tháng thực sự còn lại bao nhiêu?
Không nên ra quyết định dựa trên một con số thu nhập đẹp trong quảng cáo.
Nguy hiểm nhất là ngoại ngữ “có bằng nhưng không sử dụng được”
Đây có lẽ là bài học đáng suy nghĩ nhất.
Một chứng chỉ tiếng Đức có thể đáp ứng yêu cầu của một bộ hồ sơ, nhưng cuộc sống thực tế ở Đức không vận hành bằng chứng chỉ.
Bạn phải nghe được người quản lý hướng dẫn công việc.
Bạn phải hiểu giáo viên đang giảng gì.
Bạn phải đọc được hợp đồng lao động, thư của cơ quan hành chính, bảo hiểm và những giấy tờ liên quan đến quyền lợi của chính mình.
Khi xảy ra tranh chấp, bạn còn phải biết trình bày vấn đề và tìm kiếm sự hỗ trợ.
Nếu ngoại ngữ quá yếu, một người dù rất thông minh cũng có thể trở nên bị động trong môi trường hoàn toàn xa lạ.
Vì thế, đừng đặt mục tiêu “học đủ để thi đậu”.
Hãy đặt mục tiêu:
Học đủ để sống, học tập, làm việc và tự bảo vệ mình.
Không hiểu pháp luật đồng nghĩa với tự đặt mình vào thế yếu
Một sai lầm khác của nhiều người trẻ là quá phụ thuộc vào công ty môi giới.
Môi giới có thể hỗ trợ hồ sơ, kết nối doanh nghiệp hoặc hướng dẫn thủ tục. Nhưng khi đã sang nước ngoài, người học phải dần có khả năng tự quản lý cuộc sống của mình.
Hợp đồng phải được đọc kỹ.
Giờ làm việc phải được ghi nhận.
Bảng lương phải được lưu giữ.
Giấy tờ về bảo hiểm, nơi cư trú và đào tạo phải được bảo quản.
Đặc biệt, không nên ký vào những văn bản mình chưa hiểu rõ nội dung chỉ vì có người nói rằng: “Cứ ký đi, không sao đâu.”
Một chữ ký có thể liên quan trực tiếp đến việc làm, trợ cấp, tình trạng cư trú hoặc quyền khiếu nại sau này.
Ở một quốc gia có hệ thống pháp luật tương đối chặt chẽ như Đức, hiểu luật không phải để đối đầu với doanh nghiệp.
Hiểu luật là để biết mình có quyền gì và phải thực hiện nghĩa vụ gì.
Đừng nhầm du học nghề với xuất khẩu lao động
Hai khái niệm này cần được phân biệt rõ.
Mục tiêu chính của du học nghề trước hết vẫn là học một nghề.
Khoản tiền nhận được trong quá trình đào tạo giúp người học trang trải một phần cuộc sống, nhưng không nên xem đó là mục tiêu duy nhất.
Nếu một người sang Đức chỉ với suy nghĩ:
“Mỗi tháng kiếm được bao nhiêu tiền và bao lâu gửi tiền về nhà?”
thì rất dễ thất vọng.
Câu hỏi quan trọng hơn phải là:
“Sau ba năm, mình có trở thành một người thợ có chuyên môn, sử dụng được tiếng Đức và đủ năng lực làm việc độc lập hay không?”
Nếu câu trả lời là có, thu nhập tốt hơn sẽ có cơ sở để đến sau đó.
Phụ huynh cũng cần tỉnh táo trước những lời hứa quá đẹp
Không chỉ người trẻ, cha mẹ cũng cần thay đổi cách tiếp cận.
Đừng vì nghe những câu như “sang Đức vừa học vừa kiếm tiền”, “thiếu lao động nên rất dễ xin việc”, “học xong có cơ hội ở lại” mà vội vàng vay hàng trăm triệu đồng.
Trước khi đóng tiền, gia đình nên yêu cầu được xem rõ:
- Đơn vị đào tạo là ai?
- Doanh nghiệp tiếp nhận là ai?
- Hợp đồng ký với bên nào?
- Những khoản tiền phải đóng gồm những gì?
- Khoản nào có thể hoàn lại và khoản nào không?
- Nếu doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng thì xử lý thế nào?
- Ai chịu trách nhiệm hỗ trợ học viên tại Đức?
- Có thể liên hệ trực tiếp với trường hoặc doanh nghiệp Đức để xác minh hay không?
Một nguyên tắc rất đơn giản:
Khoản tiền càng lớn thì việc kiểm chứng càng phải kỹ.
Đừng giao tương lai của một người trẻ và tài sản của cả gia đình chỉ cho những lời tư vấn bằng miệng.
Nhưng cũng không nên vì những câu chuyện tiêu cực mà sợ du học nghề Đức
Những trường hợp gặp khó khăn không có nghĩa mô hình đào tạo nghề của Đức là xấu hoặc tất cả công ty môi giới đều không đáng tin.
Đức thực sự có nhu cầu nhân lực trong nhiều ngành và hệ thống đào tạo nghề kép là một con đường nghề nghiệp đáng cân nhắc đối với người phù hợp.
Vấn đề nằm ở cách chúng ta chuẩn bị để bước vào con đường đó.
Một người có ngoại ngữ tốt, nghề nghiệp phù hợp, hợp đồng minh bạch, hiểu quyền lợi của mình và có một khoản tài chính dự phòng sẽ ở vị thế hoàn toàn khác so với người sang Đức với vốn tiếng hạn chế, khoản nợ lớn và mọi thông tin đều phụ thuộc vào môi giới.
Bốn chữ “thật” trước khi quyết định đi xa
Nếu phải rút gọn những bài học này, tôi cho rằng người trẻ trước khi du học nghề cần chuẩn bị ít nhất bốn điều:
Ngoại ngữ thật – nghề thật – hợp đồng thật – năng lực thật.
Ngoại ngữ thật để tự giao tiếp và bảo vệ mình.
Nghề thật để tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.
Hợp đồng thật để biết rõ quyền lợi và nghĩa vụ.
Năng lực thật để dù môi trường thay đổi, mình vẫn có khả năng tìm một con đường khác.
Và tôi muốn bổ sung thêm một điều nữa:
Thông tin phải thật.
Hãy kiểm chứng những gì môi giới nói. Hãy tìm hiểu từ nhiều nguồn. Hãy nói chuyện với những người đang thực sự học và làm việc tại Đức, bao gồm cả người thành công lẫn người từng thất bại.
Đi ra thế giới bằng năng lực, đừng đi bằng một giấc mơ được bán sẵn
Tôi vẫn cho rằng người trẻ nên đi, nên học hỏi và nên bước ra thế giới nếu có cơ hội.
Nhưng đi xa không có nghĩa là giao cuộc đời mình cho người khác sắp đặt.
Một công ty môi giới có thể giúp làm hồ sơ.
Một doanh nghiệp có thể cho bạn công việc.
Một quốc gia có thể mang đến cơ hội.
Nhưng không ai có thể thay bạn chuẩn bị năng lực cho chính mình.
Nếu phải vay hàng trăm triệu đồng chỉ để mua một lời hứa rằng sang châu Âu rồi cuộc đời sẽ thay đổi, hãy dành thêm thời gian để suy nghĩ.
Bởi thứ đáng mang theo nhất khi bước ra nước ngoài không phải là một bộ hồ sơ đẹp hay một khoản tiền lớn đã trả cho môi giới.
Đó phải là ngoại ngữ, nghề nghiệp, kiến thức pháp luật và khả năng tự đứng trên đôi chân của mình.
Du học nghề có thể mở ra một tương lai tốt đẹp.
Nhưng tương lai ấy không bắt đầu từ việc “đi được sang Đức”.
Nó bắt đầu từ việc mình đã chuẩn bị đủ tốt để sống và trưởng thành ở đó hay chưa.
👉 Mời bạn tìm hiểu thêm hệ thống website của chúng tôi: “Vietnamese Language Journey” và Trang “Hợp tác kinh doanh“!
